Διακοπές με παππούδες και γιαγιάδες: όταν στο σπίτι τους ισχύουν άλλοι κανόνες

Το παιδί μπαίνει στο σπίτι της γιαγιάς και μέσα σε δέκα λεπτά έχει ήδη ένα κουλουράκι στο χέρι. Στο μεσημεριανό, η γιαγιά γεμίζει το πιάτο του σαν να μην έχει φάει τίποτα όλη τη μέρα και επιμένει «άλλη μια μπουκιά για μένα, μία για τον παππού». Ο παππούς, στο ενδιάμεσο, του δίνει ένα σοκολατάκι στα κρυφά.

Εσύ κάθεσαι απέναντι και δεν ξέρεις τι ακριβώς να κάνεις. Να μιλήσεις; Να το αφήσεις; Να θυμώσεις; Να χαμογελάσεις;

Είναι μια σκηνή που έχουν βιώσει οι περισσότεροι γονείς. Και δεν είναι απλώς μια οικογενειακή στιγμή. Είναι ένα ζήτημα που η έρευνα μελετάει συστηματικά τα τελευταία χρόνια, καθώς οι παππούδες και οι γιαγιάδες παίζουν πολύ ενεργό ρόλο στη διατροφή των παιδιών.

Γιατί συμβαίνει αυτό (και γιατί δεν είναι κακό από πρόθεση)

Έρευνες δείχνουν ότι οι παππούδες και οι γιαγιάδες τείνουν να υιοθετούν ένα επιεικές στυλ διατροφής όταν ταΐζουν τα εγγόνια τους: ανταποκρίνονται στις επιθυμίες τους, αλλά θέτουν πολύ λίγα όρια. Είναι σχεδόν κομμάτι του ρόλου τους.

Ο παππούς και η γιαγιά δεν βλέπουν το παιδί καθημερινά. Δεν έχουν την ευθύνη της ρουτίνας, δεν χειρίζονται τις ισορροπίες μιας εβδομάδας. Αυτό που έχουν είναι λίγες, πολύτιμες ώρες μαζί του και θέλουν να τις κάνουν όμορφες και γεμάτες αγάπη. Το φαγητό ήταν ανέκαθεν μοίρασμα και έκφραση αγάπης.

Ταυτόχρονα, η έρευνα δείχνει ότι οι παππούδες, ενώ αναφέρουν ότι προσφέρουν και υγιεινές τροφές, συχνά δίνουν και φαγητά υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη ή λιπαρά, κάτι που έχει βρεθεί να δημιουργεί ένταση μέσα στην οικογένεια, με τους γονείς να βλέπουν αυτή τη συμπεριφορά ως εμπόδιο στη διατροφική τους προσέγγιση
Άρα η σύγκρουση που νιώθεις δεν είναι στο μυαλό σου. Είναι πραγματική, τεκμηριωμένη, και τη βιώνουν εκατομμύρια γονείς παντού.

Πώς επηρεάζει το παιδί

Εδώ είναι που θέλει προσοχή. Γιατί όταν σκεφτόμαστε αυτές τις καταστάσεις, μπαίνουμε στον πειρασμό να επικεντρωθούμε στο φαγητό: τι έφαγε, πόσο έφαγε, πόση ζάχαρη κατανάλωσε την Κυριακή στο σπίτι της γιαγιάς.

Το πραγματικό ζήτημα όμως δεν είναι εκεί. Είναι στο μήνυμα που παίρνει το παιδί.

Όταν στο σπίτι σας του λες «σταμάτα όταν χορτάσεις» και στης γιαγιάς ακούει «άλλη μία μπουκιά για μένα», το παιδί λαμβάνει δύο διαφορετικές πληροφορίες για το φαγητό. Δεν ξέρει αν τελικά μπορεί και πρέπει να εμπιστεύεται το σώμα του ή όχι.

Όταν στο σπίτι σας το γλυκό έχει χώρο στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα ως κάτι φυσιολογικό, αλλά στου παππού είναι το «δώρο» που έρχεται με μυστικότητα, το παιδί αντιλαμβάνεται το γλυκό ως κάτι που περικλείει ενοχή ή συνενοχή.

Η βιβλιογραφία στην ψυχολογία της διατροφής είναι σαφής σε αυτό: όταν η επικοινωνία γύρω από το φαγητό είναι ασυνεπής, δυσκολεύει το παιδί να χτίσει μια ασφαλή σχέση με το φαγητό.

Δεν σημαίνει ότι μία Κυριακή στης γιαγιάς θα καταστρέψει τη σχέση του παιδιού με το φαγητό. Σημαίνει όμως ότι όταν αυτό γίνεται συστηματικά, μακροπρόθεσμα η σχέση του παιδιού με το φαγητό θα διαταραχθεί.

Πώς μπορείς να το αντιμετωπίσεις

Η πρώτη σκέψη πολλών γονιών είναι: «θα τους πω να σταματήσουν». Και μερικές φορές αυτό οδηγεί σε σύγκρουση που δυσχεραίνει τη σχέση χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Ο παππούς προσβάλλεται, η γιαγιά στεναχωριέται, εσύ γίνεσαι ο κακός της υπόθεσης και το παιδί την επόμενη φορά τρώει το ίδιο κουλουράκι, απλώς με λίγο πιο βαριά ατμόσφαιρα στο τραπέζι.

Είναι δύσκολο να επιβληθείς σε ένα τέτοιο κλίμα. Ας σκεφτούμε, όμως, πώς μπορούμε να διαχειριστούμε πιο συνειδητά και ώριμα τέτοιου είδους καταστάσεις:

• Το γλυκό στης γιαγιάς δεν χρειάζεται να είναι μάχη.

Αν μία φορά τη βδομάδα το παιδί μας τρώει περισσότερα σοκολατάκια από όσα θα του δίναμε εμείς, αυτό δεν χαλάει τη σχέση του με το φαγητό. Αντίθετα, αν εμείς, οι γονείς γίνουμε υπερβολικά αυστηροί -ιδιαίτερα μπροστά σε όλους στο οικογενειακό τραπέζι- το παιδί θα αισθανθεί ενοχή και σύγχυση, καθώς ο μπαμπάς του λέει να μη φάει και η γιαγιά του λέει να φάει.

• Η πίεση για μπουκιές αξίζει να συζητηθεί.

Όταν το παιδί έχει αποφασίσει ότι χόρτασε, αλλά η γιαγιά το πιέζει να αδειάσει το πιάτο, η θέση του γονιού είναι πολύ σημαντική. Μπορούμε απλά να πούμε “Μην ανησυχείς, το παιδί ξέρει πότε χόρτασε και πότε όχι”.
Έτσι, δεν στεναχωρούμε τη γιαγιά, αλλά προστατεύουμε και τη σχέση του παιδιού με το ίδιο του το σώμα.

• Η ενοχή γύρω από το φαγητό δεν έχει χώρο στο τραπέζι.

Οι φράσεις «θα στενοχωρηθεί η γιαγιά αν δεν φας», «κοίτα πόσο κόπιασα και δεν το ακουμπάς», «τα παιδάκια στην Αφρική…», δεν έχουν θέση στο τραπέζι. Γίνονται με καλή πρόθεση, καθώς οι παππούδες μέσα από την προσφορά φαγητού εκφράζουν τη φροντίδα τους.
Ωστόσο, εμείς, ως γονείς, που γνωρίζουμε τι είναι καλύτερο για το παιδί μας, μπορούμε και πάλι να επισημάνουμε με ήρεμο τρόπο ότι το παιδί ξέρει καλύτερα από εμάς πότε χορταίνει.

• Πώς μπορούμε να μιλήσουμε στους παππούδες χωρίς να τους πληγώσουμε

Οι παππούδες και οι γιαγιάδες δεν είναι εχθροί. Είναι σύμμαχοι που απλώς δεν έχουν την ίδια πληροφορία με εμάς. Μεγάλωσαν σε μια εποχή όπου «καλό παιδί» ήταν το παιδί που έτρωγε όλο του το φαγητό και «καλή μάνα» αυτή που φρόντιζε να μη μείνει φαγητό στο πιάτο.

Αντί να πεις «μη του δίνεις γλυκά», την επόμενη φορά δοκίμασε κάτι πιο συγκεκριμένο και πιο ζεστό. Εξήγησέ τους τι προσπαθείς να χτίσεις, όχι τι να σταματήσουν να κάνουν.

Κάτι σαν: «Θέλουμε το παιδί να μαθαίνει να σταματάει όταν χορτάσει. Αν το πιέζουμε να φάει, χάνει αυτή την ικανότητα. Θα βοηθούσε πολύ αν αφήναμε να αποφασίζει αυτό πόσο θα φάει».

Ή: «Το γλυκό δεν είναι απαγορευμένο στο σπίτι μας. Απλά προσπαθούμε να μη γίνεται κρυφά ή σαν βραβείο. Αν θέλεις να του δώσεις κάτι, δώσ’ του το ανοιχτά, στο τραπέζι, χωρίς μυστικά».

Δεν θα το καταλάβουν όλοι με την πρώτη. Κάποιοι θα θιχτούν. Κάποιοι θα το ξεχάσουν. Είναι διαδικασία, όχι κάτι που λύνεται με μια συζήτηση.

Και το παιδί, πώς το βοηθάμε

Το πιο σημαντικό είναι να μην μεταφέρουμε το άγχος στο παιδί. Αν κάθε φορά που γυρνάει από της γιαγιάς το ρωτάμε με ανησυχία «τι έφαγες;», «σε πίεσε να φας;», «σου έδωσε γλυκά;», το παιδί μαθαίνει ότι αυτό που συνέβη εκεί ήταν προβληματικό. Και αρχίζει να νιώθει ενοχή για κάτι που δεν επέλεξε.

Άφησέ το να ζήσει τη σχέση του με τους παππούδες όπως είναι. Στο δικό σου σπίτι κράτα τη δική σου προσέγγιση, σταθερή και ήρεμη. Τα παιδιά είναι πιο ικανά από όσο νομίζουμε να καταλαβαίνουν ότι σε διαφορετικά μέρη υπάρχουν διαφορετικοί ρυθμοί. Είναι επίσης ικανά, καθώς μεγαλώνουν, να διακρίνουν ποιες συμπεριφορές και συνήθειες τα εξυπηρετούν και ποιες δεν θέλουν να υιοθετήσουν.

Αν στο σπίτι σου συνεχίζουμε να προσφέρουμε έναν ήρεμο, σταθερό χώρο όπου το φαγητό είναι ευχάριστο και χωρίς πίεση, αυτή θα είναι η βάση πάνω στην οποία θα χτίσουν τη σχέση τους με το φαγητό. Οι Κυριακές στης γιαγιάς θα είναι στιγμές, όχι θεμέλια.

Και ίσως, με τον καιρό, η γιαγιά να καταλάβει ότι δεν χρειάζεται να γεμίζει το πιάτο για να δείξει την αγάπη της. Ότι το παιδί την αγαπάει έτσι κι αλλιώς.