Εξεταστική περίοδος: πώς να μην γίνει και το φαγητό άλλο ένα «πρέπει»

Υπάρχει μια εικόνα που πολλοί γονείς εφήβων γνωρίζουν καλά. Το παιδί κάθεται στο γραφείο, τα βιβλία είναι ανοιχτά, η ένταση στο σπίτι είναι ψηλά. Εσύ σκέφτεσαι ότι πρέπει να φάει κάτι, πας, χτυπάς την πόρτα, αφήνεις ένα πιάτο. Και ακούς «δεν πεινώ τώρα» ή «αργότερα».

Ή συμβαίνει το αντίθετο: το παιδί τσιμπολογά συνεχώς μπροστά στα βιβλία, χωρίς να κάθεται ποτέ να φάει κανονικά.

Και εσύ αναρωτιέσαι: πώς να το χειριστώ αυτό; Πρέπει να επιμείνω; Να αφήσω; Τι κάνω σωστά και τι λάθος;

Η εξεταστική περίοδος φέρνει άγχος και αυτό είναι αναμενόμενο. Αυτό που δεν χρειάζεται είναι να προστεθεί και το φαγητό στη λίστα των πραγμάτων που δημιουργούν ένταση.

 

Το άγχος αλλάζει τη σχέση με το φαγητό

Όταν ένας έφηβος είναι υπό πίεση, το σώμα και το μυαλό του αντιδρούν. Και αυτή η αντίδραση φαίνεται και στο φαγητό.

Μερικά παιδιά χάνουν την όρεξή τους εντελώς. Το στομάχι σφίγγεται, η σκέψη για φαγητό τους φαίνεται άσχετη ή και ενοχλητική. Φτάνουν στο τέλος της μέρας έχοντας φάει ελάχιστα χωρίς καν να το έχουν προσέξει.

Άλλα παιδιά κάνουν το αντίθετο: τρώνε πιο πολύ από το συνηθισμένο, αναζητώντας μια μικρή ανακούφιση μέσα σε μια δύσκολη μέρα. Το φαγητό γίνεται τρόπος να ξεφύγουν για λίγο, να παρηγορηθούν.

Και τα δύο είναι κατανοητά. Κανένα δεν σημαίνει ότι κάτι πήγε στραβά. Το σώμα αντιδρά στο στρες και αυτή είναι μια φυσιολογική, ανθρώπινη αντίδραση. Το πρόβλημα δεν είναι η αντίδραση αυτή καθεαυτή. Είναι όταν πάνω σε αυτή την ήδη φορτισμένη κατάσταση προστίθεται και εξωτερική πίεση.

 

Η καλή πρόθεση που γίνεται πίεση και τι μπορεί να κάνει ο γονιός αντί γι’ αυτό

«Φάε κάτι για να μπορείς να συγκεντρωθείς.» «Μην παραλείπεις γεύματα τώρα που έχεις εξετάσεις.» «Αν δεν φας καλά, δεν θα αποδώσεις.»

Όλα αυτά βγαίνουν από αγάπη. Ο γονιός ανησυχεί, θέλει να βοηθήσει, νιώθει ότι το φαγητό είναι κάτι συγκεκριμένο που μπορεί να κάνει. Όμως αυτές οι φράσεις φορτώνουν το φαγητό με κάτι επιπλέον: γίνεται άλλη μία υποχρέωση, άλλο ένα πράγμα που πρέπει να γίνει σωστά. Και σε μια περίοδο που ο έφηβος ήδη νιώθει ότι πρέπει να τα καταφέρει σε πολλά μέτωπα, αυτό προσθέτει βάρος αντί να αφαιρεί.

Αυτό που μπορεί να κάνει ο γονιός είναι κάτι πιο απλό και πιο ουσιαστικό: να κρατά τη ρουτίνα, να βάζει φαγητό στο τραπέζι, να προσκαλεί χωρίς να επιμένει, και να μην σχολιάζει το πόσο ή τι έφαγε το παιδί. Ο γονιός οργανώνει το πλαίσιο. Το παιδί αποφασίζει αν και πόσο θα φάει. Αυτή η διαχωριστική γραμμή δεν είναι αδιαφορία, είναι εμπιστοσύνη.

Το φαγητό στο γραφείο και γιατί δεν βοηθά

Είναι κάτι που συμβαίνει πολύ συχνά την εξεταστική: το παιδί τρώει μπροστά στα βιβλία, χωρίς να σηκωθεί από το γραφείο. Ο γονιός το αφήνει να γίνει, γιατί τουλάχιστον έτσι τρώει κάτι.

Φαίνεται ως συμβιβασμός. Στην πραγματικότητα, αφαιρεί κάτι σημαντικό. Όταν τρώμε αποσπασμένοι με το μυαλό αλλού, χωρίς να προσέχουμε το φαγητό χάνουμε την ικανότητα να καταλαβαίνουμε πότε πεινάμε και πότε χορτάσαμε. Και η ίδια η πράξη του φαγητού δεν λειτουργεί ως ανάπαυλα αλλά λειτουργεί ως ένας ακόμα θόρυβος μέσα σε μια ήδη υπερφορτωμένη ώρα.

Αξίζει να βοηθήσουμε το παιδί να σηκωθεί, έστω για λίγο. Όχι γιατί «δεν πρέπει να τρώει μπροστά στα βιβλία», αλλά γιατί μια μικρή διακοπή να καθίσει, να φάει, να πάρει ανάσα του κάνει πραγματικά καλό.

Το τραπέζι ως ανάσα

Την εξεταστική, το κοινό γεύμα μπορεί να είναι η μοναδική στιγμή μέσα στη μέρα που το παιδί βγαίνει πραγματικά από τα βιβλία. Που κάθεται με ανθρώπους, μιλά για κάτι άλλο, ξεκουράζεται έστω για είκοσι λεπτά.

Αυτή η στιγμή αξίζει να προστατευτεί. Όχι γιατί είναι υποχρέωση, όχι γιατί «πρέπει να φάει οικογενειακά». Αλλά γιατί είναι μια ανάσα μέσα σε μια φορτισμένη περίοδο.

Και για να είναι πραγματικά ανάσα, χρειάζεται να είναι ελεύθερη από σχόλια για το διάβασμα, από ερωτήσεις για το πόσο έτοιμο είναι, από παρατηρήσεις για το τι ή πόσο τρώει. Απλώς φαγητό και παρουσία.

 

Μερικές πρακτικές κινήσεις

Χωρίς να γίνει λίστα «σωστής διατροφής για εξετάσεις», υπάρχουν μερικά απλά πράγματα που μπορούν να κάνουν τη διαφορά:

Να διατηρείται κάποια ρουτίνα γευμάτων. Δεν χρειάζεται να είναι τέλεια αλλά το να υπάρχει κάποια δομή βοηθά το παιδί να έρχεται στο τραπέζι πιο έτοιμο και να μην χάνεται μέσα στη μέρα χωρίς να έχει φάει τίποτα ουσιαστικό.

Να υπάρχει εύκολο φαγητό διαθέσιμο. Η εξεταστική περίοδος δεν είναι στιγμή για πειράματα ή νέες τροφές. Απλά, οικεία πράγματα που το παιδί ξέρει ότι του αρέσουν.

Να μην σχολιάζεται το πόσο τρώει. Ούτε «δεν έφαγες τίποτα σήμερα» ούτε «πάλι τρως». Ο έφηβος το ξέρει. Το σχόλιο προσθέτει μόνο ένταση.

Να καλείται στο τραπέζι, όχι να υποχρεώνεται. Η πρόσκληση αφήνει χώρο. Η επιμονή δημιουργεί αντίσταση.

Να αποφεύγεται το φαγητό ως ανταμοιβή. «Αν τελειώσεις αυτό το κεφάλαιο, σου φτιάχνω κάτι νόστιμο». Ακούγεται αθώο, αλλά συνδέει το φαγητό με την απόδοση. Και αυτή η σύνδεση δεν εξυπηρετεί το παιδί μακροπρόθεσμα.

 

Ο γονιός δεν μπορεί να διαβάσει για το παιδί. Δεν μπορεί να του αφαιρέσει το άγχος. Δεν μπορεί να ελέγξει πώς θα πάει η εξέταση.

Αλλά μπορεί να κρατήσει το σπίτι ένα σταθερό, ήρεμο μέρος. Μπορεί να βάζει φαγητό στο τραπέζι χωρίς να το κάνει θέμα. Μπορεί να προσκαλεί το παιδί να καθίσει, να φάει, να πάρει ανάσα και να εμπιστεύεται ότι αυτό αρκεί.

Το να εμπιστεύεται κανείς το παιδί του ότι ξέρει πότε πεινά, ότι μπορεί να βρει τον ρυθμό του, ότι δεν χρειάζεται συνεχή παρακολούθηση για να τα καταφέρει είναι ίσως το πιο σημαντικό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας γονιός αυτή την περίοδο. Και συχνά το πιο δύσκολο.